Rząd Białorusi uznał Białoruski PEN za „formację ekstremistyczną”

4 marca 2026 roku Białoruski PEN (PEN Belarus) dowiedział się, że 27 lutego białoruskie KGB podjęło decyzję o uznaniu Białoruskiego PEN za „formację ekstremistyczną”. Wcześniej, 16 lutego 2026 roku, władze uznały stronę internetową organizacji i wszystkie jej profile w mediach społecznościowych (Instagram, Facebook, X, YouTube i inne) za „materiały ekstremistyczne”.

Decyzje te wpisują się w celową politykę państwa mającą na celu eliminację sprzeciwu i systematyczny demontaż niezależnej sfery kulturalnej Białorusi.

Chcielibyśmy zwrócić uwagę na fakt, że białoruskie władze stosują przepisy anty ekstremistyczne i antyterrorystyczne w sposób nieuzasadniony, szeroki i pełen nadużyć. Osoby i organizacje o poglądach odmiennych od poglądów władz – w tym obrońcy praw człowieka – są określane mianem „ekstremistów”, a nawet „terrorystów”. To zniekształcenie definicji prawnych i wynikające z niego prześladowania są sprzeczne zarówno z prawem krajowym, jak i międzynarodowym, co zostało wielokrotnie udokumentowane przez międzynarodowe organizacje praw człowieka i niezależnych ekspertów.

Uznanie PEN Belarus za „formację ekstremistyczną” stwarza poważne ryzyko dla zespołu, członków i podmiotów kultury na Białorusi, biorąc pod uwagę utrwalone praktyki represyjne w tym kraju. Takie określenie może również stanowić podstawę do wszczęcia postępowania karnego. W praktyce każda forma współpracy z organizacją uznaną za „ekstremistyczną” – w tym wsparcie finansowe, udział w projektach, komunikacja z organizacją, a nawet interakcja online – może zostać zinterpretowana przez władze jako udział w działalności ekstremistycznej. Jednocześnie stanowi to formę represji ponadnarodowych, ponieważ ma na celu zastraszenie i ograniczenie działalności białoruskich podmiotów kultury i praw człowieka, które kontynuują swoją działalność poza granicami kraju.

Założony w 1989 roku PEN Belarus jest jedną z najstarszych organizacji praw człowieka w tym kraju. Oboje białoruscy laureaci Nagrody Nobla – pisarka Swiatłana Aleksijewicz i obrońca praw człowieka Aleś Bialacki – są jej członkami. Po przymusowej likwidacji przez władze w sierpniu 2021 roku organizacja została zmuszona do przeniesienia się za granicę, jednak kontynuuje swoją działalność pomimo trwających represji na Białorusi.

Komunikat PEN International: link