LITERATURA ZAKAZANA
Akcja LITERATURA ZAKAZANA zainicjowana przez Polski PEN Club w roku 2025 w ramach obchodów jubileuszu 100-lecia, jest inspirowana inicjatywami Banned Books Week America i Banned Books Week Sverige. Służy ożywieniu debaty na temat wolnego słowa i prawa każdego człowieka do czytania. Książka to najważniejsza forma upowszechniania myśli i wartości. Tam, gdzie zakazuje się książek, zakazuje się także myśli i wartości przez nie przekazywanych.
Wolność wypowiedzi jest ograniczana i narażona na liczne zagrożenia na całym świecie. Autorytarne rządy rosną w siłę, a książki są zakazywane i cenzurowane nawet w społeczeństwach do niedawna otwartych. Również w Europie biblioteki i szkoły, forpoczty demokracji, podlegają naciskom rządów i ideologii. Akcją LITERATURA ZAKAZANA zwracamy uwagę na literaturę, która jest obecnie lub w niedawnej przeszłości była zakazana gdzieś na świecie.
CZYM JEST ZAKAZANA KSIĄŻKA?
Zakazana książka to taka, której według opinii kogoś dzierżącego władzę nie wolno czytać. Nie wolno jej także publikować ani sprzedawać, ani udostępniać w bibliotekach. Często takie książki są udostępniane pod warunkiem, że ich treść zostanie ocenzurowana. Jesienią 2022 roku w USA 1477 pozycji trafiło na listę książek zakazanych. W 2021 roku na Węgrzech wprowadzono ustawę, która ma chronić osoby niepełnoletnie przed książkami o tematyce LGBTQ+. W 2020 roku Mińska księgarnia Knihauka została zamknięta tuż po otwarciu pod pretekstem rozpowszechniania zakazanych treści, a milicja skonfiskowała ponad 200 książek. We wrześniu 2024 roku turecka policja zarekwirowała setki książek i czasopism w kurdyjskiej księgarni w mieście Diyarbakır.
Najczęściej książki zostają zakazane przez autorytarne władze, ale inicjatywa zakazu wychodzi czasem także od organizacji rodziców, stowarzyszeń religijnych, reprezentantów szkół lub innej społeczności. Łączy je jedno: poczucie władzy i strach przed wolnością wypowiedzi. Dziś większość zakazywanych książek dotyczy tematów LGBTQ+, krytyki wobec władzy lub religii.
Zainteresowane akcją księgarnie, biblioteki, szkoły i instytucje kultury prosimy o kontakt z koordynatorką Justyną Czechowską pod adresem justyna.czechowska@penclub.com.pl
Akcja „Literatura zakazana” została zorganizowana w ramach projektu „KSIĄŻKI ZAKAZANE / Stulecie Polskiego PEN Clubu” dofinansowanego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: Kultura – Interwencje. Edycja 2025.
LISTA KSIĄŻEK (aktualizowana)
1. Swiatłana Aleksijewicz – “Wojna nie ma w sobie z kobiety”, “Cynkowi chłopcy”, “Ostatni świadkowie”, “Czasy Secondhand”
Seria wydawana w latach 1985-2013 w Białorusi. Polski przekład: Jerzy Czech
2. Swiatłana Aleksijewicz – “Czarnobylska modlitwa”
Wydana w 1997 w Białorusi. Polski przekład: Jerzy Czech
Wszystkie książki Swietłany Aleksijewicz są systematycznie usuwane z białoruskich instytucji publicznych. W sierpniu 2021 r. Ministerstwo Edukacji skreśliło jej dzieła z programów nauczania w szkołach i z krajowych list lektur. W czerwcu 2023 r. przeprowadzono szeroko zakrojoną czystkę w białoruskich bibliotekach, w ramach której książki Aleksijewicz zostały wycofane z obiegu bez formalnego wyjaśnienia.
3. Sherman Alexie – “The absolutely true diary of a part – Time Indian” (“Absolutnie prawdziwy pamiętnik”)
Wydana w 2007 w USA. Polski przekład: Piotr Kuś
4. Kaciaryna Andrejeva – “Belarusian Donbas”
Wydana w 2020 w Białorusi.
5. Jesse Andrews – “Me and earl and the dying girl”(“Earl i ja i umierająca dziewczyna”)
Wydana w 2012 w USA. Polski przekład: Mateusz Borowski
Ta humorystyczna opowieść o życiu, przyjaźni i śmierci w amerykańskiej szkole średniej była kilkakrotnie zakazywana w wielu szkołach i bibliotekach w Stanach Zjednoczonych z powodu wulgaryzmów i scen seksu.
6. Rose Laure Allatini (A.T. Fitzroy) – “Despised and rejected”
Wydana w 1918 w Wielkiej Brytanii.
Zakazana w 1918 r. w Wielkiej Brytanii na mocy aktu “Defense of the Realm” za krytykę udziału kraju w I wojnie światowej, a także z powodu przedstawienia w książce męskiego homoseksualizmu. Sąd argumentował, że książka może zniechęcać mężczyzn do zaciągania się do wojska. Zakaz obowiązywał do 1975 r.
7. Guillaume Apollinaire – “Les onze mille verges ou les amours d’un hospodar” (“Jedenaście tysięcy pałek, czyli miłostki pewnego hospodara”)
Wydana w 1907 we Francji. Polski przekład: Marek Puszczewicz
Ta erotyczna powieść łotrzykowska z początku XX wieku została zakazana w Turcji w 2004 roku ze względu na obsceniczną treść, a także „ranienie najgłębszych ludzkich uczuć”.
8. Anne Applebaum – “Gulag. A History” (“Gułag”)
Wydana w 2003 w USA. Polski przekład: Jakub Urbański
W 2025 roku dwie książki Anne Applebaum trafiły na Białorusi na listę wydawnictw drukowanych, które – według władz – „mogą zaszkodzić interesom narodowym Republiki Białorusi”. Obydwu tytułów nie wolno rozpowszechniać na terenie Białorusi, a wydawnictwom i księgarniom, w których zostaną wykryte – grozi odebranie licencji. Książki zostały zakazane, ponieważ białoruski reżim buduje dziś swoją władzę na strachu i przemocy, propagandzie i represjach. Teksty Anne Applebaum przypominają, że takie systemy nie znikają – one mutują. Reżim boi się książek jako dokumentu prawdy o współczesnym systemie: jego korzenie tkwią nie w stabilności, lecz w nowym Gułagu. Na ich stronach nie ma fikcji – są tylko nazwiska, obozy, świadectwa.
9. Jay Asher – “Thirteen Reasons Why” (“Trzynaście powodów”)
Wydana w 2007 w USA. Polski przekład: Aleksandra Górska
Trzynaście powodów opowiada o tym, dlaczego młoda uczennica decyduje się odebrać sobie życie. Książka została zakwestionowana i zakazana w niektórych amerykańskich szkołach i bibliotekach, ponieważ porusza temat samobójstw wśród nastolatków i zawiera przekleństwa i sceny seksu. Od kilku lat Trzynaście powodów to jedna z najczęściej zakazywanych książek w Stanach Zjednoczonych.
10. Margaret Atwood – “The Handmaid’s Tale” (“Opowieść podręcznej”)
Wydana w 1985 w Kanadzie. Polski przekład: Zofia Uhrynowska-Hanasz
Opowieść podręcznej była często zakazywana i kwestionowana w amerykańskich szkołach i bibliotekach ze względu na drastyczne treści seksualne, przemoc, krytykę religii i „obraźliwy język”. Akcja powieści rozgrywa się w totalitarnym społeczeństwie, które zniewala płodne kobiety. Porusza ona tematy ucisku ze względu na płeć, kontroli państwa i ideologii fundamentalistycznej. Przeciwnicy książki twierdzą, że jest seksualnie dosadna i antyreligijna, a niektóre rady szkolne uznały, że nie nadaje się dla nastolatków.
11. Alhierd Bacharewicz – “Сабакі Эўропы” (“Psy Europy”)
Wydana w 2017 w Białorusi. Polski przekład: Joanna Bernatowicz
“Psy Europy” przedstawiają rozbitą i autorytarną przyszłość Europy zdominowaną przez rosyjski imperializm. Powieść krytykuje reżimy totalitarne, imperialną nostalgię i tłumienie tożsamości narodowej — tematy, które ostro odzwierciedlają politykę rządu Łukaszenki na Białorusi. W 2021 roku książka została oficjalnie uznana przez białoruskie władze za „materiał ekstremistyczny”. W 2022 roku cały nakład został skonfiskowany i zniszczony.
12. Fredrik Backman – “Vi mot er” (“My przeciwko wam”)
Wydana w 2018 w Szwecji. Polski przekład: Anna Kicka
13. Zsófia Bán – “Vagánybagoly és a harmadik Á, avagy mindenki lehet más”
Wydana w 2019 na Węgrzech.
Pierwsza węgierska książka dla dzieci, która porusza temat rodzin jednopłciowych. Skrajnie prawicowa partia Nasza Ojczyzna zareagowała na książkę bardzo negatywnie. Rządząca partia Fidesz wychwyciła niezadowolenie i wprowadziła prawo zakazujące rozpowszechniania informacji o homoseksualizmie i zmianie płci wśród dzieci. Książki takie jak Zsófii Bán nie mogą być wystawiane w witrynach sklepowych i muszą być sprzedawane w foliowych opakowaniach.
14. Simone de Beauvoir – “Les inséparables” (“Nierozłączne”)
Wydana w 2020 we Francji. Polski przekład: Regina Gromacka
Filozoficzna i historyczna analiza sytuacji i roli kobiet w społeczeństwie nie pasowała do faszystowskiej ideologii Francisca Franco, dlatego książka została zakazana w Hiszpanii w 1949 roku i pozostawała na indeksie aż do 1975 roku.
Zanim Simone pokochała Sartre’a, kochała Zazę. Podobno Sartre, czytając maszynopis, zatykał nos. W obawie przed uznaniem książki za zbyt intymną, de Beauvoir ocenzurowała się i postanowiła nie publikować powieści. Wydano ją dopiero w 2020 roku.
15. Simone de Beauvoir – “Le deuxième sexe” (“Druga płeć”)
Wydana w 1949 we Francji. Polski przekład: Gabriela Mycielska, Maria Leśniewska
Filozoficzna i historyczna analiza sytuacji i roli kobiet w społeczeństwie nie pasowała do faszystowskiej ideologii Francisca Franco, dlatego książka została zakazana w Hiszpanii w 1949 roku i pozostawała na indeksie aż do 1975 roku.
16. Alison Bechdel – “Fun Home: A Family Tragicomic” (“Fun Home: Tragikomiks rodzinny”)
Wydana w 2006 w USA. Polski przekład: Wojciech Szot, Sebastian Buła
Autobiografia Bechdel “Fun Home” była wielokrotnie kwestionowana i zakazywana w wielu amerykańskich szkołach i uniwersytetach ze względu na przedstawienia homoseksualizmu i to, co określa się jako treści pornograficzne. Znana polityczka republikańska Nikki Haley, była gubernator Karoliny Południowej, zagroziła w 2014 r. zamrożeniem części budżetu college’u w Charleston, jeśli książka nie zostanie usunięta z listy polecanych lektur.
17. Brendan Behan – “Borstal Boy” (“Więzień Borstalu”)
Wydana w 1958 w Irlandii. Polski przekład: Krystyna Korwin-Mikke
Więzień Borstalu to autobiograficzna opowieść o szesnastoletnim chłopcu, który został aresztowany i oskarżony o przynależność do Irlandzkiej Armii Republikańskiej (IRA). Podczas niewoli spotyka brytyjskich chłopców, którzy są w tej samej instytucji i rozmawia z nimi o seksie, życiu, polityce i religii. Z czasem staje się coraz bardziej krytyczny wobec irlandzkiego republikanizmu i kościoła katolickiego. Z powodu tej krytyki książka została zakazana w Irlandii w 1958 roku – chociaż cenzorzy nigdy nie zostali zmuszeni do podania swoich powodów. Brendan Behan pisał głównie sztuki teatralne, ponieważ cenzorzy nie byli odpowiedzialni za sztuki teatralne.
18. Samad Behrangi – “Māhī-ye sīyāh-e kūchūlū”
Wydana w 1968 w Iranie.
19. Bei Dao – “The August Sleepwalker”
Wydana w 1986 w Chinach.
20. Henri Bergson – “Essai sur les données immédiates de la conscience” (“O bezpośrednich danych świadomości”)
Wydana w 1889 we Francji. Polski przekład: Karolina Bobrowska
21. İsmail Beşikçi – “Devletlerarası Sömürge: Kürdistan” (“International Colony Kurdistan”)
Wydana w 1990 w Turcji.
22. Jens Bjørneboe – “Uten en tråd”
Wydana w 1966 w Norwegii.
23. Ray Bradbury – “Fahrenheit 451”
Wydana w 1953 w USA. Polski przekład: Wojciech Szypuła
24. Gerald Brenan – “The Spanish Labyrinth”
Wydana w 1943 w Wielkiej Brytanii.
25. Nick Bruel – “Bad Kitty” (“Zły Kocurek”) [seria]
Wydana w 2005 w USA. Polski przekład: Marta Panek
26. Pearl S. Buck – “The Good Earth” (“Łaskawa ziemia”)
Wydana w 1931 w USA. Polski przekład: Jędrzej Polak
27. Anthony Burgess – “Abba Abba”
Wydana w 1977 w Wielkiej Brytanii.
28. Albert Camus – “L’Homme révolté” (“Człowiek zbuntowany”)
Wydana w 1951 we Francji. Polski przekład: Joanna Guze
29. Lewis Carroll – “Alice’s Adventures in Wonderland” (“Alicja w Krainie Czarów”)
Wydana w 1865 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: wielu tłumaczy
30. Manu Causse – “Bien trop petit”
Wydana w 2022 we Francji.
31. Sara Gruen – “Water for Elephants” (“Woda dla słoni”)
Wydana w 2006 w USA. Polski przekład: Mariusz Ferek
Powieść zakwestionowano w kilku amerykańskich okręgach szkolnych i bibliotecznych ze względu na treści seksualne, przedstawienia przemocy, okrucieństwo wobec zwierząt i wulgaryzmy. Krytycy książki wskazują na konkretne sceny i “dorosłe” tematy jako powody usunięcia jej z programów nauczania lub sekcji dla młodych dorosłych.
32. Chan Koonchung – “Shèngshì Zhōngguó 2013 nián” (“The Fat Years”)
Wydana w 2009 w Hongkong i Tajwan.
33. Ha-Joon Chang – “Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism” („Źli Samarytanie. Mit wolnego handlu i tajna historia kapitalizmu”)
Wydana w 2007 w USA. Polski przekład: Barbara Szelewa, Michał Sutowski
Książka nie została zakazana na szczeblu krajowym w Korei Południowej, ale wojsko Korei Południowej umieściło ją na liście 23 zakazanych książek. Publikacja krytykuje neoliberalną globalizację i twierdzi, że bogate narody często wykorzystują wolny handel w celu dyskryminowania krajów rozwijających się, jednocześnie historycznie chroniąc własne gałęzie przemysłu. Władze wojskowe uznały, że książka jest „subwersywna” i może negatywnie wpłynąć na poglądy żołnierzy na temat międzynarodowej gospodarki i polityki krajowej.
34. Stephen Chbosky – “The Perks of Being a Wallflower” (“Zalety bycia niewidzialnym”)
Wydana w 1999 w USA. Polski przekład: Artur Łuksza
Epistolarna powieść Chbosky’ego o dorastaniu została zakazana w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych z powodu scen seksualnych, wątków LGBTQ, opisów narkotyków i samobójstw. W latach 2000–2009 “Zalety bycia niewidzialnym” była dziesiątą najczęściej zakazaną książką w Stanach Zjednoczonych, według Amerykańskiego Stowarzyszenia Bibliotek.
35. Jackie Collins – “The World is Full of Married Men” (“Świat jest pełen żonatych mężczyzn”)
Wydana w 1968 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Edward Szmigiel
36. Suzanne Collins – “The Hunger Games” (“Igrzyska śmierci”)
Wydana w 2008 w USA. Polski przekład: Małgorzata Hesko-Kołodzińska, Piotr Budkiewicz
“Igrzyska śmierci” zostały zakazane w licznych szkołach w Stanach Zjednoczonych, głównie ze względu na sceny przemocy, ale także dlatego, że zdaniem niektórych krytyków, treść narusza tradycyjne wartości rodzinne.
37. Eric Cross – “Tailor and Ansty”
Wydana w 1942 w Irlandii.
38. Mike Curato – “Flamer”
Wydana w 2020 w USA.
39. Juno Dawson – “This Book is Gay”
Wydana w 2014 w Wielkiej Brytanii.
40. Milovan Đilas – “The New Class: An Analysis of the Communist System”
Wydana w 1957 w USA.
41. Barbara Ehrenreich – “Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America” (“Za grosze. Pracować i (nie) przeżyć”)
Wydana w 2001 w USA. Polski przekład: Barbara Gadomska
Reportaż wcieleniowy, w którym autorka opisuje życie ludzi znajdujących się na samym dole drabiny społecznej w Stanach Zjednoczonych. Książka została zakazana w niektórych amerykańskich szkołach i bibliotekach za “socjalistyczną propagandę”, opisy zażywania narkotyków i wulgarny język.
42. Akwaeke Emezi – “Pet” (“Głask”)
Wydana w 2019 w USA. Polski przekład: Kaja Gucio
43. Garth Ennis & Derrick Robertson – “The Boys” (“Chłopaki”) [seria]
Wydana w latach 2006–2012 w USA. Polski przekład: Kamil Śmiałkowski
44. Ing-Marie Eriksson – “Märit”
Wydana w 1965 w Szwecji.
45. Norbert Estey – “All My Sins: A Novel on the Life and Loves of Ninon de Lenclos”
Wydana w 1954 w USA.
46. Jonathan Evison – “Lawn Boy”
Wydana w 2018 w USA.
47. Louis Forton – “Les Pieds Nickelés dans le Maquis”
Wydana w 1935 we Francji.
48. Anatole France – “Histoire comique” (“Historia komiczna”)
Wydana w 1903 we Francji. Polski przekład: Paweł Hertz
Anatole France otrzymał Literacką Nagrodę Nobla w 1921 r. „w uznaniu jego błyskotliwej działalności literackiej, charakteryzującej się szlachetnym stylem, otwartym człowieczeństwem, wdziękiem i francuskim temperamentem”. W 1922 r. wszystkie jego dzieła zostały zakazane przez kościół katolicki, włączono je do Index librorum prohibitorum, oficjalnej listy książek, których nie należy czytać. Sam Anatole France postrzegał decyzję kościoła jako wyróżnienie.
49. Anne Frank – “Het Achterhuis” (“Dziennik Anne Frank”)
Wydana w 1947 w Holandii. Polski przekład: Alicja Oczko
50. Natasha Friend – “Lush”
Wydana w 2006 w USA.
51. Gabriel Garcia Marquez – “Cien años de soledad” (“Sto lat samotności”)
Wydana w 1967 w Argentynie. Polski przekład: Karolina Wojciechowska, Grażyna Grudzińska
Powieść przez długi czas budziła kontrowersje w Stanach Zjednoczonych i została usunięta ze szkół ze względu na wulgarny język i treści seksualne. W Kalifornii książka została usunięta z listy lektur obowiązkowych w 1986 r., ponieważ rada szkolna uznała ją za “śmieć” podszywający się pod literaturę i za antyreligijną. Nauczycielka języka angielskiego Lee McCarthy pozwała okręg szkolny, w 1989 r. sąd orzekł, że szkoła nie ma prawa zakazywać książek z powodów religijnych.
52. André Gide – “L’Immoraliste” (“Immoralista”)
Wydana w 1902 we Francji. Polski przekład: Izabella Rogozińska
53. Alex Gino – “George”
Wydana w 2015 w USA. Polski przekład: Emilia Skowrońska
54. William Golding – “Lord of the Flies” (“Władca much”)
Wydana w 1954 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Wacław Niepokólczycki
55. Houshang Golshiri – “Jen Nameh” (“The Book of Genies”)
Wydana w 1998.
56. Nadine Gordimer – “Burger’s Daughter” (“Córka Burgera”)
Wydana w 1979 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Paweł Cichawa
57. Nadine Gordimer – “A World of Strangers” (“Świat obcych ludzi”)
Wydana w 1958 w USA. Polski przekład: Maria Boduszyńska-Borowikowa
58. Nadine Gordimer – “The Late Bourgeois World”
Wydana w 1966 w Wielkiej Brytanii i USA.
59. John Green – “Looking for Alaska” (“Szukając Alaski”)
Wydana w 2005 w USA. Polski przekład: Anna Sak
60. Gui Minhai – “Jag ritar en dörr på väggen med fingret”
Wydana w 2020 w Szwecji.
61. Mark Haddon – “The Curious Incident of the Dog in the Night-Time” (“Dziwny przypadek psa nocną porą”)
Wydana w 2003 w Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie. Polski przekład: Małgorzata Grabowska
62. Haidar Haidar – “Walimah li a’ashab al-bahr” (“A Feast for the Seaweeds”)
Wydana w 1983 w Syrii.
63. Radclyffe Hall – “The Well of Loneliness” (“Źródło samotności”)
Wydana w 1928 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Agata Ostrowska
Źródło samotności z 1928 roku opisywano jako lesbijską biblię wyprzedzającą swoje czasy. Książka została zakazana w Wielkiej Brytanii ze względu na lesbijski temat. Zakaz obowiązywał aż do wznowienia w 1949 roku.
64. Laurie Halse Anderson – “Speak” (“Mów!”)
Wydana w 1999 w USA. Polski przekład: Barbara Cendrowska-Werner
65. James Hanley – “Boy”
Wydana w 1931 w Wielkiej Brytanii.
66. Robie Harris – “It’s Perfectly Normal” (“To zupełnie normalne czyli seks bez tajemnic”)
Wydana w 1994 w USA. Polski przekład: Małgorzata Hesko-Kołodzińska
67. Sadeq Hedayat – “Afsane-ye Afarinesh” (“The Myth of Creation”)
Wydana w 1946 we Francji.
68. Sadeq Hedayat – “Tup-e Morvari” (“The Pearl Cannon”)
Wydana w 1947 w Indiach.
69. Ernest Hemingway – “A Farewell to Arms” (“Pożegnanie z bronią”)
Wydana w 1929 w USA. Polski przekład: Martyna Tomczak
70. Ernest Hemingway – “For Whom the Bell Tolls” (“Komu bije dzwon”)
Wydana w 1940 w USA. Polski przekład: Rafał Lisowski
71. Hermann Hesse – “Siddhartha”
Wydana w 1922 w Niemczech. Polski przekład: Małgorzata Łukasiewicz
72. Nazim Hikmet – “Memleketimden İnsan Manzaraları” (“Human Landscapes from My Country”)
Napisana w 1939, wydana w 1966 w Turcji.
73. Ellen Hopkins – “Crank”
Wydana w 2004 w USA. Polski przekład: Dariusz Rossowski
74. Khaled Hosseini – “The Kite Runner” (“Chłopiec z latawcem”)
Wydana w 2003 w USA. Polski przekład: Maria Olejniczak-Skarsgård
75. Aldous Huxley – “Brave New World” (“Nowy wspaniały świat”)
Wydana w 1932 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Bogdan Baran
76. Kazuo Ishiguro – “Never Let Me Go” (“Nie opuszczaj mnie”)
Wydana w 2005 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Andrzej Szulc
77. E. L. James – “Fifty Shades of Grey” (“Pięćdziesiąt twarzy Greya”)
Wydana w 2011 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Monika Wyrwas-Wiśniewska
78. Jazz Jennings – “I Am Jazz” (“Mam na imię Jazz”)
Wydana w 2014 w USA.
79. Jia Pingwa – “Fei Du” (“Ruined City”)
Wydana w 1993 w Chinach.
80. George M. Johnson – “All Boys Aren’t Blue” (“Nie wszyscy chłopcy są niebiescy”)
Wydana w 2020 w USA. Polski przekład: Piotr Cieślak
81. James Joyce – “Ulysses”
Wydana w 1922 we Francji. Polski przekład: Maciej Słomczyński / Maciej Świerkocki
82. Jung Chang – “Wild Swans – Three Daughters of China” (“Dzikie łabędzie. Trzy córki Chin”)
Wydana w 1991 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Bożena Umińska-Keff
83. Ismail Kadare – “Përbindëshi” (“Potwór”)
Wydana w 1965 w Albanii. Polski przekład: Krystyna Arustowicz
84. Han Kang – “Ch’aesikjuŭija” (“Wegetarianka”)
Wydana w 2007 w Korei Południowej. Polski przekład: Justyna Najbar-Miller
Powieść została zakazana w niektórych szkołach w prowincji Gyeonggi, nieopodal Seulu, z uwagi na to, że książka może być szkodliwa dla młodych ludzi i zniekształcać ich pogląd na seksualność. Angielskie tłumaczenie “Wegetarianki” zostało ostro skrytykowane za zniekształcenie oryginału i dostosowanie książki do zachodnich ideałów.
85. Imre Kertész – “Sorstalanság” (“Los utracony”)
Wydana w 1975 na Węgrzech. Polski przekład: Krystyna Pisarska
86. Maia Kobabe – “Gender Queer: A Memoir” (“Gender Queer. Autobiografia”)
Wydana w 2019 w USA. Polski przekład: Hubert Brychczyński
87. R.F. Kuang – “Babel” (“Babel, czyli o konieczności przemocy”)
Wydana w 2023 w USA. Polski przekład: Grzegorz Komerski
88. Susan Kuklin – “Beyond Magenta: Transgender Teens Speak Out”
Wydana w 2014 w USA.
89. Lai Wen – “Tiananmen Square”
Wydana w 2024 w USA/Wielka Brytania.
90. D. H. Lawrence – “Lady Chatterley’s Lover” (“Kochanek Lady Chatterley”)
Wydana w 1928 we Włoszech. Polski przekład: Zofia Sroczyńska
91. Munro Leaf – “The Story of Ferdinand” (“Byczek Fernando”)
Wydana w 1936 w USA. Polski przekład: Wiesław Drabik, Łukasz Rudnicki
92. Harper Lee – “To Kill a Mockingbird” (“Zabić drozda”)
Wydana w 1960 w USA. Polski przekład: Maciej Szymański
93. Doris Lessing – “The Golden Notebook” (“Złoty notes”)
Wydana w 1962 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Bohdan Maliborski
94. David Levithan – “Two Boys Kissing”
Wydana w 2013 w USA.
95. Liao Yiwu – “Prowadzący umarłych. Opowieści prawdziwe. Chiny z perspektywy nizin społecznych”
Wydana w 2000 w Hongkongu. Polski przekład: Agnieszka Pokojska
96. Astrid Lindgren – “Bröderna Lejonhjärta” (“Bracia Lwie Serce”)
Wydana w 1973 w Szwecji. Polski przekład: Teresa Chłapowska
W kilku krajach dyskutowano, czy opis śmierci i samobójstwa w “Braciach Lwie Serce” to temat odpowiedni dla dzieci. Jednak nie z tego powodu książka Lindgren trafiła na indeks. W byłej Czechosłowacji powieść doczekała się oficjalnej publikacji dopiero po upadku komunizm, w 1992 roku. Wcześniej władza obawiała się, że treść może inspirować ludność do buntu. Jednak książka ukazała się już w 1981 roku jako tzw. bibuła dystrybuowana w podziemiu. Książkę przemycono, przetłumaczono i wydrukowano na cieniutkich kartkach, które ręcznie zszyto. W ten sposób książka stała się aktem oporu.
97. Leo Lionni – “Piccolo blu e piccolo giallo” (“Mały żółty i mały niebieski”)
Wydana w 1959 we Włoszech.
98. Liu Xiaobo – “No Enemies, No Hatred” (“Nie mam wrogów”)
Wydana w 2012 w USA. Polski przekład: Piotr Dubicki
99. Jack London – “The Call of the Wild” (“Zew krwi”)
Wydana w 1903 w USA. Polski przekład: Eleonora Romanowicz / Ewa Fiszer / Sebastian Czarnecki
100. Lois Lowry – “The Giver” (“Dawca”)
Wydana w 1993 w USA. Polski przekład: Piotr Szymczak
101. Sarah J. Maas – “A Court of Mist and Fury” (“Dwór mgieł i furii”)
Wydana w 2016 w USA. Polski przekład: Jakub Radzimiński
102. Thomas Mann – “Der Zauberberg” (“Czarodziejska góra”)
Wydana w 1924 w Niemczech. Polski przekład: Józef Kramsztyk i Władysław Tatarkiewicz
103. John McGahern – “The Dark”
Wydana w 1965 w Irlandii.
104. Casey McQuiston – “Red, White & Royal Blue”
Wydana w 2019 w USA. Polski przekład: Emilia Skowrońska i Aga Zano
105. Fatema Mernissi – “Le harem politique – Le prophète et les femmes”
Wydana w 1987 we Francji.
106. Mian Mian – “Gtáng” (“Cukiereczki”)
Wydana w 2000 w Chinach. Polski przekład: Katarzyna Kulpa
107. Frank Miller – “Elektra: Assassin”
Wydana w 1986–1987 w USA. Polski przekład: Jacek Drewnowski
108. John Milton – “Areopagitica”
Wydana w 1655 w Królestwie Anglii. Polski przekład: Joanna Rzepa
109. Vilhelm Moberg – “Rid i natt!”
Wydana w 1941 w Szwecji. Polski przekład: Maria Olszańska
110. Narges Mohammadi – “White Torture: Interviews with Iranian Women Prisoners”
Wydana w 2021.
111. L.M. Montgomery – “Anne of the Green Gables” (“Ania z Zielonego Wzgórza” / “Anne z Zielonych Szczytów”)
Wydana w 1908 w USA. Polski przekład: Rozalia Bernsteinowa / Anna Bańkowska
112. Toni Morrison – “Beloved” (“Umiłowana”)
Wydana w 1987 w USA. Polski przekład: Kaja Gucio
113. Toni Morrison – “The Bluest Eye” (“Najbardziej niebieskie oko”)
Wydana w 1970 w USA. Polski przekład: Kaja Gucio
“Najbardziej niebieskie oko” porusza tematy takie jak rasizm, kazirodztwo i wykorzystywanie seksualne dzieci. Tematy te są uważane za tak kontrowersyjne, że książka od dawna znajduje się na liście American Library Association najbardziej kontrowersyjnych i zakazanych książek w amerykańskich szkołach i bibliotekach. Na przestrzeni lat wiele stanów w USA zakazywało powieści ze względu na poruszane w niej tematy.
114. Herta Müller – “Niederungen” (“Niziny”)
Wydana w 1982 w Rumunii. Polski przekład: Katarzyna Leszczyńska
115. Agnar Mykle – “Sangen om den røde rubin”
Wydana w 1956 w Norwegii.
116. Lauren Myracle – “Internet Girls” [seria]
Wydana w latach 2004–2014 w USA.
117. Vladimir Nabokov – “Ada or Ardor: A Family Chronicle” (“Ada albo Żar. Kronika rodzinna”)
Wydana w 1969 w USA. Polski przekład: Leszek Engelking
118. Vladimir Nabokov – “Lolita”
Wydana w 1955 we Francji. Polski przekład: Michał Kłobukowski
119. Boldizsár M. Nagy (redaktor) – “Meseország mindenkié” (“Kraina baśni jest dla wszystkich”)
Wydana w 2020 na Węgrzech. Polski przekład: różni
120. Jenny Nordberg – “The Underground Girls of Kabul” (“Chłopczyce z Kabulu”)
Wydana w 2015 w USA. Polski przekład: Justyn Hunia
121. Boško Novaković – “Storytellers II”
Wydana w 1964 w byłej Jugosławii.
122. Melibena Obono – “La Bastarda”
Wydana w 2016.
123. Edna O’Brien – “The Country Girls Trilogy” (“Czekając na miłość”)
Wydana w latach 1960–1964 w Irlandii. Polski przekład: Maria Zborowska
124. Tim O’Brien – “The Things They Carried” (“Rzeczy, które nosili”)
Wydana w 1990 w USA. Polski przekład: Krzysztof Schreyer
125. George Orwell – “Animal Farm” (“Folwark zwierzęcy”)
Wydana w 1945 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Anna Nowosielska
126. Tsugumi Ohba & Takeshi Obata – “Death Note” [manga]
Wydana w latach 2004–2020 w Japonii. Polski przekład: Paweł Dybała
127. George Orwell – “1984”
Wydana w 1949 w Wielkiej Brytanii. Pierwszy polski przekład, wydany w Paryżu: Juliusz Mieroszewski
128. Alice Oseman – “Heartstopper”
Wydana w 2016 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Natalia Mętrak-Ruda
129. Thomas Paine – “Rights of Man” (“Prawa człowieka”)
Wydana w 1791 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Jan Dzierzgowski
130. Chuck Palahniuk – “Lullaby” (“Kołysanka”)
Wydana w 2002 w USA. Polski przekład: Robert Ginalski
131. Orhan Pamuk – “Veba Geceleri” (“Noce zarazy”)
Wydana w 2021 w Turcji. Polski przekład: Piotr Kawulok
“Noce zarazy” to powieść historyczna, której akcja rozgrywa się na fikcyjnej wyspie osmańskiej na początku XX wieku, w trakcie wybuchu dżumy dymieniczej. Pamuk został oskarżony o bunt, znieważenie Atatürka, założyciela Republiki Turcji, i flagi tureckiej. Za treść książki groziły mu trzy lata więzienia. Uznano, że główny bohater książki zbyt mocno przypomina Atatürka, którego zgodnie z tureckim prawem nie wolno obrażać, krytykować ani z niego żartować. Nie był to pierwszy raz, kiedy Orhan Pamuk był prześladowany za korzystanie ze swojej wolności słowa. W 2005 roku wypowiedział się w szwajcarskiej gazecie na temat ludobójstwa Ormian i Kurdów w Turcji. Otrzymał za to groźby śmierci, a jego książki zostały spalone. Oskarżono go także o obrazę honoru narodu.
132. Kenneth Parker – “The South African Novel in English”
Wydana w 1979 w Wielkiej Brytanii.
133. Peter Parnell & Justin Richardson – “And Tango Makes Three” (“Z Tango jest nas troje”)
Wydana w 2005 w USA. Polski przekład: Katarzyna Remin
134. Shahrnush Parsipur – “Zanan-e bedun-e mardan” (“Kobiety bez mężczyzn”)
Wydana w 1989 w Iranie. Polski przekład: Alicja Farhadi
135. Boris Pasternak – “Доктор Живаго” (“Doktor Żywago”)
Wydana w 1957 we Włoszech. Polski przekład: Ewa Rajewska-Olejarczuk
136. Živojin Pavlović – “Krivudava reka”
Wydana w 1963 w byłej Jugosławii.
137. Dave Pelzer – “A Child Called 'It’”
Wydana w 1995 w USA.
138. Ashley Hope Pérez – “Out of Darkness”
Wydana w 2015 w USA.
139. Bruce D. Perry, Maia Szalavitz – “The Boy Who Was Raised as a Dog” (“O chłopcu wychowywanym jak pies”)
Wydana w 2007. Polski przekład: Piotr Żak
140. Jodi Picoult – “Nineteen Minutes” (“Dziewiętnaście minut”)
Wydana w 2007 w USA. Polski przekład: Katarzyna Kasterka
Powieść opowiada o strzelaninie w szkole średniej i bada psychologiczną i społeczną dynamikę stojącą za znęcaniem się, traumą i sprawiedliwością. Książka została zakazana w kilku amerykańskich okręgach szkolnych ze względu na drastyczne przedstawienia przemocy, strzelanin w szkołach i treści seksualne, uznano, że porusza „dojrzałe tematy nieodpowiednie dla nastolatków”.
141. Dav Pilkey – “Captain Underpants” (“Kapitan Majtas”) [seria]
Pierwsza pozycja serii wydana w 1997 w USA. Polski przekład: Piotr Jankowski
142. Dav Pilkey – “The Adventures of Super Diaper Baby”
Wydana w 2002 w USA.
143. Gayle E. Pitman – “This Day in June”
Wydana w 2014 w USA.
144. Patricia Polacco – “In Our Mothers’ House”
Wydana w 2009 w USA.
145. Anna Politkowska – “Nothing but the Truth” (“Tylko prawda. Wybór reportaży”)
Wydana w 2010 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Robert J. Szmidt
Anna Politkowska walczyła o prawa człowieka i badała władze w Rosji i Czeczenii. Otrzymała za to liczne groźby śmierci, przez pewien okres więziono ją, a w końcu zastrzelono przed jej domem w 2006 r. “Tylko prawda” to wybór reportaży napisany do Nowaja Gazieta w latach 1999–2006.
146. Anzhelina Polonskaya – “Paul Klee’s Boat”
Wydana w 2004 w Rosji.
147. Dolores Reyes – “Cometierra” (“Ziemiożerczyni”)
Wydana w 2019 w Argentynie. Polski przekład: Barbara Bardadyn
Autorka Dolores Reyes spotkała się ze stygmatyzacją ze strony urzędników. 7 listopada 2024 r. wiceprezydent Argentyny Victoria Villarruel określiła powieść o młodej kobiecie, która, jedząc glebę, doświadcza wizji, mianem niemoralnej i poniżającej, pokazała fragmenty w swoich mediach społecznościowych i wezwała do usunięcia jej ze szkół i bibliotek. Nie udało się, książki Reyes pozostają częścią zbiorów bibliotecznych w Buenos Aires. PEN International potępiło atak jako niebezpieczny krok w kierunku cenzury i zakazu książek opartego wyłącznie na preferencjach osób sprawujących władzę.
148. Phyllis Reynolds Naylor – “Alice” [seria]
Wydana w latach 1985–2013 w USA. Polski przekład: Katarzyna Janusik
149. Rainbow Rowell – “Eleanor & Park” (“Eleonora i Park”)
Wydana w 2012 w USA. Polski przekład: Magdalena Zielińska
150. Arundhati Roy – “The God of Small Things” (“Bóg rzeczy małych”)
Wydana w 1997 w Indiach. Polski przekład: Jerzy Łoziński
Debiutancka powieść Arundhati Roy z 1997 r. Bóg rzeczy małych to współczesny klasyk, autorka otrzymała za nią Nagrodę Bookera. Powieść przedstawia społeczeństwo kastowe, rodzinne waśnie, politykę i miłość w Kerali, w południowych Indiach. Pewien indyjski polityk próbował zakazać książki z powodu obscenicznych i seksualnych scen.
151. J.K. Rowling – “Harry Potter” [seria]
Wydana w latach 1997–2007 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Andrzej Polkowski
Książki o czarodzieju Harrym Potterze i jego przyjaciołach zostały zakazane w takich krajach jak Stany Zjednoczone, Bułgaria, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Grecja. Zakazy miały miejsce głównie w szkołach wyznaniowych. Powody zakazów opisano jako bluźnierstwo przeciwko religii, czarna magia i satanizm. Prywatna szkoła chrześcijańska w Örkelljunga w Szwecji usunęła „Harry’ego Pottera” ze swojej biblioteki szkolnej w 2003 roku.
152. Salman Rushdie – “The Satanic Verses” (“Szatańskie wersety”)
Wydana w 1988 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Jerzy Kozłowski
“Szatańskie wersety” trafiły na czarną listę w wielu krajach ze względu na rzekomą bluźnierczą treść i przedstawienie proroka Mahometa i Islamu, co wiele autorytetów islamskich uznało za głęboko obraźliwe. Wkrótce po publikacji książkę zakazano w ponad dwunastu krajach, między innymi w Indiach , Iranie, gdzie na autora wydano fatwę, Pakistanie i Egipcie.
153. Anders Rydell – “Boktjuvarna”
Wydana w 2015 w Szwecji.
154. Jonathan Safran Foer – “Extremely Loud & Incredibly Close” (“Strasznie głośno, niesamowicie blisko”)
Wydana w 2005 w USA. Polski przekład: Zbigniew Batko
155. J.D. Salinger – “The Catcher in the Rye” (“Buszujący w zbożu”)
Wydana w 1951 w USA. Polski przekład: Magdalena Słysz
Klasyczną powieść J.D. Salingera od lat sześćdziesiątych wielokrotnie zakazywano w szkołach w różnych częściach Stanów Zjednoczonych. Amerykańscy nauczyciele korzystali z niej podczas rozmów na temat lęku, alienacji i powierzchowności społeczeństwa. Książka trafiła na indeks z powodu przekleństw, przemocy, seksu i opisów zażywania narkotyków i alkoholu.
156. Jean-Paul Sartre – “La Nausée” (“Mdłości”)
Wydana w 1958 we Francji. Polski przekład: Jacek Trznadel
157. Marjane Satrapi – “Persepolis” [seria]
Pierwsza książka wydana w 2000 we Francji. Polski przekład: Wojciech Nowicki
158. Alan Shadrake – “Był sobie wesoły kat. Sprawiedliwość Singapuru”
Wydana w 2010 w Australii. Polski przekład: Grzegorz Kołodziejczyk
159. V.E. Schwab – “The Shades of Magic Series” (“Mroczniejszy odcień magii”) [trylogia]
Wydana w latach 2015–2017.
W 2017 roku ukazała się w Rosji pierwsza część trylogii, w której bez wiedzy autorki przepisano fragmenty zawierające sceny homoromantyczne, a zrobiono to, aby dostosować książkę do obowiązującego w Rosji prawa zakazującego „homoseksualnej propagandy”.
160. Alvin Schwartz & Stephen Gammel – “Scary Stories to Tell in the Dark” [seria]
Wydana w latach 1981–1991 w USA. Polski przekład: Ewa Wojtaczek
161. Hubert Selby Jr. – “Last Exit to Brooklyn” (“Piekielny Brooklyn”)
Wydana w 1964 w USA. Polski przekład: Maciej Potulny
162. Maurice Sendak – “Where the Wild Things Are” (“Tam, gdzie żyją dzikie stwory”)
Wydana w 1963 w USA. Polski przekład: Jadwiga Jędryas
163. Shen Congwen – “Bian Cheng”
Wydana w 1934 w Chinach.
164. Pawieł Siewiaryniec – “Belarusalim”
Wydana w 2020 w Białorusi.
165. Katieryna Silvanowa, Jelena Malisowa – “Lato w pionierskiej chuście”
Polski przekład: Michał Kołakowski
166. Cory Silverberg & Fiona Smyth – “Sex Is a Funny Word”
Wydana w 2015 w USA.
167. Upton Sinclair – “The Jungle” (“Grzęzawisko”)
Wydana w 1906 w USA. Polski przekład: Andrzej Nimojewski
W powieści “Grzęzawisko” Upton Sinclair opisuje przerażające warunki pracy panujące w przemyśle mięsnym w Chicago. Książka została zakazana w 1929 r. w byłej Jugosławii i spalona na stosie w nazistowskich Niemczech w 1933 r. z powodu socjalistycznych poglądów autora. W 1956 r. władze Niemiec Wschodnich uznały ją za wrogą komunizmowi i wpisały na indeks książek zakazanych.
168. Jeff Smith – “Bone” (“Gnat”) [seria]
Wydana w latach 1991–2004 w USA. Polski przekład: Jacek Drewnowski
169. Lane Smith – “It’s a Book”
Wydana w 2010 w USA.
170. Aleksandr Sołżenicyn – “Один день Ивана Денисовича” (“Jeden dzień Iwana Denisowicza”)
Wydana w 1962 w Związku Radzieckim. Polski przekład: Witold Dąbrowski, Irena Lewandowska
171. Sonya Sones – “What My Mother Doesn’t Know”
Wydana w 2001 w USA.
172. Art Spiegelman – “Maus”
Wydana w latach 1980–1991 w USA. Polski przekład: Piotr Bikont
173. John Steinbeck – “Of Mice and Men” (“Myszy i ludzie”)
Wydana w 1937 w USA. Polski przekład: Zbigniew Batko
Klasyka autorstwa laureata Nagrody Nobla Johna Steinbecka opowiada o robotnikach dorywczych Lennie i George’u, którzy szukają pracy na amerykańskiej wsi. W Turcji rodzice chcieli ocenzurować fragmenty opisujące burdele. W USA książka została usunięta z list lektur ze względu na wulgarny język.
174. John Steinbeck – “The Grapes of Wrath” (“Grona gniewu”)
Wydana w 1939 w USA. Polski przekład: Alfred Liebfeld
175. R.L. Stine – “Goosebumps” (“Gęsia skórka”) [seria]
Wydana w latach 1992–1997 w USA. Polski przekład: Paulina Kielan i in.
176. Tanya Lee Stone – “A Bad Boy Can Be Good for a Girl”
Wydana w 2006 w USA.
177. August Strindberg – “Giftas” (“Historie małżeńskie”)
Wydana w 1884 w Szwecji. Polski przekład: Janusz B. Roszkowski
178. Dmitrij Strociew – “Belarus omkullkastat”
Wydana w 2021 w Szwecji. Svensk översättning: Dmitri Plax
179. Scott Stuart – “My Shadow is Purple” (“Mój cień jest różowy”)
Wydana w 2022 w USA. Polski przekład: Michał Rusinek
180. Mariko Tamaki & Jillian Tamaki – “This One Summer” (“Pewnego lata”)
Wydana w 2014 w USA. Polski przekład: Łukasz Buchalski
181. Raina Telgemeier – “Drama”
Wydana w 2012 w USA.
182. Angie Thomas – “The Hate U Give” (“Nienawiść, którą dajesz”)
Wydana w 2012 w USA. Polski przekład: Donata Olejnik
183. Hugh Thomas – “The Spanish Civil War”
Wydana w 1961 w Wielkiej Brytanii i we Francji.
184. J.R.R. Tolkien – “Władca Pierścieni” [seria]
Wydana w latach 1954–1955 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: wielu
185. Mark Twain – “The Adventures of Huckleberry Finn” (“Przygody Hucka Finna”)
Wydana w 1884 w USA. Polski przekład: Agnieszka Kuligowska
186. Jill Twiss & EG Keller – “A Day in the Life of Marlon Bundo”
Wydana w 2018 w USA.
187. Sigrid Undset – “Kristin Lavransdatter” (“Krystyna córka Lavransa”) [trylogia]
Wydana w 1920–1922 w Norwegii. Polski przekład: Wanda Kragen
188. Jeanette Walls – “The Glass Castle”
Wydana w 2005 w USA.
189. Alice Walker – “The Color Purple” (“Kolor purpury”)
Wydana w 1982 w USA. Polski przekład: Michał Kłobukowski
190. Wei Hui – “Shanghai Baby”
Wydana w 1999 w Chinach.
191. H.G. Wells – “A Short History of the World”
Wydana w 1922 w USA i Wielkiej Brytanii.
192. H.G. Wells – “You Can’t Be Too Careful”
Wydana w 1941 w Wielkiej Brytanii.
193. Oscar Wilde – “The Picture of Dorian Gray” (“Portret Doriana Greya”)
Wydana w 1890 w Wielkiej Brytanii. Polski przekład: Maria Feldmanowa
194. Peter Wright – “Spycatcher” (“Łowca szpiegów”)
Wydana w 1987 w Australii. Polski przekład: Witold Kalinowski, Eugeniusz Możejko
195. Prvoslav Vujčić – “Kastriranje vetra” (“Castration of the Wind”)
Wydana w 1984 w byłej Jugosławii, a następnie w 2005 w Serbii.
196. Yan Lianke – “Dream of Ding Village” (“Sen wioski Ding”)
Wydana w 2006 w Chinach. Polski przekład: Joanna Krenz
197. Zhang Yihe – “Liu Shi Nü”
Wydana w 2011 w Hongkongu.
198. „Biblia”
Pierwsze publikacje pochodzą z I wieku n.e. Oficjalnie zakazana lub mocno ograniczona dostępność w takich krajach jak Korea Północna, Arabia Saudyjska, Afganistan, Iran, Mauretania, Jemen, Malediwy, Somalia i częściowo w Chinach.
199. “Koran”
Pierwsza standaryzowana wersja opracowana w VII wieku w Arabii. Zakazana lub ograniczona dostępność w niektórych krajach niemuzułmańskich, szczególnie w Chinach (region Xinjiang), Birmie i Angoli.
200. „Talmud”
Opracowana między III a V wiekiem w Babilonii i Palestynie. Historycznie zakazana i palona w średniowiecznej Europie (Francja, Włochy, Hiszpania). Obecnie nie jest oficjalnie zakazane, ale czasami poddawane antysemickiej cenzurze.
201. Petar II Petrović-Njegoš – “The Mountain Wreath” (“Górski wieniec”)
Wydana w 1847 w Czarnogórze. Polski przekład: Henryk Batowski
202. Jacob M. Appel – “Scouting for the Reaper”
Wydana w 2014 w USA.
203. Michela Wrong – “I Didn’t Do It for You: How the World Betrayed a Small African Nation”
Wydana w 2005 w Wielkiej Brytanii.
204. Miguel Ángel Asturias – “El Señor Presidente” (“Pan Prezydent”)
Wydana w 1946 w Meksyku. Polski przekład: Kacper Szpyrka
205. Dan Brown – “The Da Vinci Code” (“Kod Leonarda da Vinci”)
Wydana w 2003 w USA. Polski przekład: Krzysztof Mazurek
206. Robert B. Spencer – “Onward Muslim Soldiers”
Wydana w 2003 w USA.
