LITERATURA ZAKAZANA
Akcja LITERATURA ZAKAZANA zainicjowana przez Polski PEN Club w roku 2025 w ramach obchodów jubileuszu 100-lecia, jest inspirowana inicjatywami Banned Books Week America i Banned Books Week Sverige. Służy ożywieniu debaty na temat wolnego słowa i prawa każdego człowieka do czytania. Książka to najważniejsza forma upowszechniania myśli i wartości. Tam, gdzie zakazuje się książek, zakazuje się także myśli i wartości przez nie przekazywanych.
Wolność wypowiedzi jest ograniczana i narażona na liczne zagrożenia na całym świecie. Autorytarne rządy rosną w siłę, a książki są zakazywane i cenzurowane nawet w społeczeństwach do niedawna otwartych. Również w Europie biblioteki i szkoły, forpoczty demokracji, podlegają naciskom rządów i ideologii. Akcją LITERATURA ZAKAZANA zwracamy uwagę na literaturę, która jest obecnie lub w niedawnej przeszłości była zakazana gdzieś na świecie.
CZYM JEST ZAKAZANA KSIĄŻKA?
Zakazana książka to taka, której według opinii kogoś dzierżącego władzę nie wolno czytać. Nie wolno jej także publikować ani sprzedawać, ani udostępniać w bibliotekach. Często takie książki są udostępniane pod warunkiem, że ich treść zostanie ocenzurowana. Jesienią 2022 roku w USA 1477 pozycji trafiło na listę książek zakazanych. W 2021 roku na Węgrzech wprowadzono ustawę, która ma chronić osoby niepełnoletnie przed książkami o tematyce LGBTQ+. W 2020 roku Mińska księgarnia Knihauka została zamknięta tuż po otwarciu pod pretekstem rozpowszechniania zakazanych treści, a milicja skonfiskowała ponad 200 książek. We wrześniu 2024 roku turecka policja zarekwirowała setki książek i czasopism w kurdyjskiej księgarni w mieście Diyarbakır.
Najczęściej książki zostają zakazane przez autorytarne władze, ale inicjatywa zakazu wychodzi czasem także od organizacji rodziców, stowarzyszeń religijnych, reprezentantów szkół lub innej społeczności. Łączy je jedno: poczucie władzy i strach przed wolnością wypowiedzi. Dziś większość zakazywanych książek dotyczy tematów LGBTQ+, krytyki wobec władzy lub religii.
Zainteresowane akcją księgarnie, biblioteki, szkoły i instytucje kultury prosimy o kontakt z koordynatorką Justyną Czechowską pod adresem justyna.czechowska@penclub.com.pl
Wydarzenia:
➤ debata „Iran: literatura w cieniu polityki” / 16 lutego 2026, Dom Literatury w Warszawie
➤ debata „Literatura zakazana. Wolność słowa w czasach autorytaryzmu” po pokazie filmu „Bibliotekarki” w ramach festiwalu Millennium Docs Against Gravity / 12 maja 2026, kino Kinoteka w Warszawie
Wydarzenia archiwalne:
Akcja „Literatura zakazana” w 2025 roku została zorganizowana w ramach projektu „KSIĄŻKI ZAKAZANE / Stulecie Polskiego PEN Clubu” dofinansowanego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: Kultura – Interwencje. Edycja 2025.
